გარკვეული გაგებით, ეს ყველაფერი გარდაუვალი იყო. ილონ მასკი და მისი გარემოცვა წლების განმავლობაში საუბრობდნენ ხელოვნურ ინტელექტზე [AI] კოსმოსში – ძირითადად იაინ ბენქსის სამეცნიერო ფანტასტიკის სერიების კონტექსტში, რომელიც აღწერს შორეული მომავლის სამყაროს, სადაც გონიერი კოსმოსური ხომალდები დაძრწიან და აკონტროლებენ გალაქტიკას. ახლა მასკი ხედავს შესაძლებლობას, ამ ხედვის ერთგვარი ვერსია რეალობად აქციოს.

მისმა კომპანია SpaceX-მა მარეგულირებლისგან ნებართვა მოითხოვა მზის ენერგიაზე მომუშავე ორბიტალური მონაცემთა ცენტრების [orbital data centers] ასაშენებლად, რომლებიც მილიონამდე თანამგზავრზე იქნება გადანაწილებული და პლანეტიდან 100 გიგავატამდე გამოთვლითი სიმძლავრის [compute power] გადატანას შეძლებენ.

მასკის კოსმოსური ხედვა AI-სთვის

როგორც ცნობილია, მასკმა განაცხადა, რომ მისი ხელოვნური ინტელექტის [AI] თანამგზავრების ნაწილი მთვარეზე აშენდება. „ხელოვნური ინტელექტის განთავსებისთვის ყველაზე იაფი ადგილი 36 თვეში ან უფრო ადრე კოსმოსი იქნება“, – განაცხადა მასკმა გასულ კვირას Stripe-ის თანადამფუძნებელ ჯონ კოლისონის მიერ მოწყობილ პოდკასტზე.

მასკი მარტო არ არის. xAI-ის გამოთვლითი სიმძლავრის [compute power] ხელმძღვანელმა Anthropic-ის კოლეგასთან დადო ფსონი, რომ გლობალური გამოთვლითი სიმძლავრის 1% 2028 წლისთვის ორბიტაზე იქნება. Google-მა (რომელსაც მნიშვნელოვანი წილი აქვს SpaceX-ში) კოსმოსური AI პროექტი – „Project Suncatcher“ – დააანონსა, რომელიც პროტოტიპულ ხომალდებს 2027 წელს გაუშვებს. Starcloud-მა, სტარტაპმა, რომელმაც Google-ისა და Andreessen Horowitz-ის მხარდაჭერით 34 მილიონი დოლარი მოიზიდა, გასულ კვირას 80,000 თანამგზავრისგან შემდგარი თანავარსკვლავედის [constellation] საკუთარი გეგმები წარმოადგინა. ჯეფ ბეზოსმაც კი განაცხადა, რომ ეს მომავალია.

რეალობის ფასი: რა ღირს AI კოსმოსში?

მაგრამ მთელი ამ აჟიოტაჟის მიღმა, რა იქნება რეალურად საჭირო მონაცემთა ცენტრების [data centers] კოსმოსში გასატანად? პირველადი ანალიზის თანახმად, დღევანდელი მიწიერი მონაცემთა ცენტრები კვლავ უფრო იაფია, ვიდრე ორბიტაზე განთავსებული. კოსმოსის ინჟინერმა ენდრიუ მაკკალიპმა შექმნა სასარგებლო კალკულატორი, რომელიც ამ ორ მოდელს ადარებს. მისი საბაზისო შედეგები აჩვენებს, რომ 1 გიგავატი სიმძლავრის ორბიტალური მონაცემთა ცენტრი [orbital data center] შესაძლოა 42.4 მილიარდი დოლარი დაჯდეს – თითქმის 3-ჯერ ძვირი, ვიდრე მისი მიწიერი ექვივალენტი, რაც განპირობებულია თანამგზავრების აგებისა და ორბიტაზე გაშვების წინასწარი ხარჯებით.

ტექნოლოგიური და ფინანსური გამოწვევები

ექსპერტების აზრით, ამ განტოლების შესაცვლელად საჭირო იქნება ტექნოლოგიური განვითარება რამდენიმე სფეროში, მასიური კაპიტალური დანახარჯები და დიდი სამუშაო კოსმოსური კლასის კომპონენტების მიწოდების ჯაჭვზე [supply chain]. ეს ასევე დამოკიდებულია მიწაზე ხარჯების ზრდაზე, რადგან რესურსები და მიწოდების ჯაჭვები იზრდება მოთხოვნის გამო.

ნებისმიერი კოსმოსური ბიზნეს მოდელის მთავარი მამოძრავებელი ფაქტორია, თუ რა ღირს იქ რაიმეს ატანა. მასკის SpaceX უკვე ამცირებს ორბიტაზე გასვლის ღირებულებას, მაგრამ ანალიტიკოსებს, რომლებიც აფასებენ, თუ რა დასჭირდება ორბიტალური მონაცემთა ცენტრების [orbital data centers] რეალობად ქცევას, კიდევ უფრო დაბალი ფასები სჭირდებათ თავიანთი ბიზნეს გეგმის განსახორციელებლად. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, მიუხედავად იმისა, რომ ხელოვნური ინტელექტის [AI] მონაცემთა ცენტრები შეიძლება SpaceX-ის IPO-მდე ახალი ბიზნეს ხაზის ისტორიად მოგვეჩვენოს, გეგმა დამოკიდებულია კომპანიის ყველაზე ხანგრძლივი, დაუმთავრებელი პროექტის – Starship-ის – დასრულებაზე.

Starship: გასაღები კოსმოსური მონაცემთა ცენტრებისკენ

გაითვალისწინეთ, რომ დღეს მრავალჯერადი გამოყენების Falcon 9 ორბიტაზე ტვირთის გატანის ღირებულებას დაახლოებით 3,600 დოლარ/კგ-მდე ამცირებს. Project Suncatcher-ის თეთრი წიგნის [white paper] მიხედვით, კოსმოსური მონაცემთა ცენტრების [space data centers] რეალობად ქცევისთვის საჭირო იქნება ფასები 200 დოლარ/კგ-თან ახლოს, რაც 18-ჯერადი გაუმჯობესებაა და სავარაუდოდ, 2030-იან წლებში გახდება ხელმისაწვდომი. ასეთ ფასად, დღევანდელი Starlink-ის თანამგზავრის მიერ მიწოდებული ენერგია კონკურენტუნარიანი იქნება მიწიერ მონაცემთა ცენტრთან.

მოლოდინი ასეთია, რომ SpaceX-ის მომდევნო თაობის Starship რაკეტა ამ გაუმჯობესებებს მოიტანს – არცერთი სხვა მიმდინარე პროექტი არ გვპირდება ეკვივალენტურ დანაზოგს. თუმცა, ეს ხომალდი ჯერ არ გახსნილა ექსპლუატაციაში და არც ორბიტაზე გასულა; Starship-ის მესამე ვერსიის პირველი გაშვება მომდევნო თვეებშია მოსალოდნელი.

გამოწვევები გაშვების მიღმა

თუმცა, მაშინაც კი, თუ Starship სრულად წარმატებული იქნება, ვარაუდები იმის შესახებ, რომ ის მომხმარებლებს დაუყოვნებლივ შესთავაზებს დაბალ ფასებს, შესაძლოა არ იყოს რეალისტური. საკონსულტაციო კომპანია Rational Futures-ის ეკონომისტები დამაჯერებლად ამტკიცებენ, რომ Falcon 9-ის მსგავსად, SpaceX არ მოისურვებს თავის საუკეთესო კონკურენტზე გაცილებით დაბალი ფასის დადგენას – წინააღმდეგ შემთხვევაში კომპანია ფულს დაკარგავს. მაგალითად, თუ Blue Origin-ის New Glenn რაკეტის ფასი 70 მილიონი დოლარი იქნება, SpaceX გარე მომხმარებლებისთვის Starship-ის მისიებს გაცილებით ნაკლებ ფასად არ შეასრულებს, რაც კოსმოსური მონაცემთა ცენტრების [space data centers] მშენებლების მიერ საჯაროდ ვარაუდობულ ციფრებზე მაღლა დააყენებს ფასს.

„მილიონი თანამგზავრის გასაშვებად საკმარისი რაკეტები ჯერ არ არსებობს, ამიტომ ამისგან საკმაოდ შორს ვართ“, – განაცხადა Amazon Web Services-ის [AWS] აღმასრულებელმა დირექტორმა, მეტ გორმანმა, ბოლო ღონისძიებაზე. „თუ დაფიქრდებით, რა ღირს დღეს ტვირთის კოსმოსში გატანა, ეს მასიური თანხაა. ეს უბრალოდ არაეკონომიურია.“

დასკვნა

მიუხედავად ამისა, მიუხედავად იმისა, რომ გაშვების ხარჯები ყველა კოსმოსური ბიზნესის მთავარი გამოწვევაა, კოსმოსში ხელოვნური ინტელექტის [AI] განთავსების ხედვა რჩება ერთ-ერთ ყველაზე ამბიციურ და პოტენციურად გარდამქმნელ ინიციატივად ტექნოლოგიურ სამყაროში. მისი განხორციელება მოითხოვს არა მხოლოდ ინჟინრული საოცრებების შექმნას, არამედ ეკონომიკური ბარიერების დაძლევას, რაც განსაზღვრავს, რამდენად მალე შეძლებს კაცობრიობა ციფრული ინფრასტრუქტურის მომავლის ვარსკვლავებში გადატანას.