ხელოვნური ინტელექტის კლიმატური დაპირებები: გადაუმოწმებელი მტკიცებულებების ანალიზი

რამდენიმე წლის წინ ქეთან ჯოშიმ ხელოვნური ინტელექტისა და კლიმატის ცვლილების შესახებ სტატისტიკური მონაცემები წაიკითხა, რომელმაც მისი ყურადღება მიიპყრო. 2023 წლის ბოლოს Google-მა განაცხადა, რომ AI-ს შეეძლო გლობალური სათბურის გაზების ემისიების 5-დან 10 პროცენტამდე შემცირება 2030 წლისთვის. ეს განცხადება გავრცელდა სარედაქციო სტატიაში, რომლის თანაავტორი იყო კომპანიის მთავარი მდგრადობის ოფიცერი, და შემდგომში ციტირებული იყო პრესაში და ზოგიერთ სამეცნიერო ნაშრომში. ენერგეტიკის მკვლევარი ჯოში შოკირებული იყო Google-ის მიერ გავრცელებული მასშტაბური ციფრებით – განსაკუთრებით ხელოვნური ინტელექტის სავარაუდო უნარით, ეფექტურად შეამციროს ევროკავშირის ყოველწლიური ემისიების ექვივალენტი. „ემისიების შესახებ განცხადება მართლაც დამაჯერებელი მომეჩვენა, რადგან ძალიან ცოტა რამ თუ შეძლებს ამას“, – ამბობს ის. მან გადაწყვიტა მისი წყაროს მოძიება. ჯოშიმ აღმოაჩინა, რომ ეს 5-დან 10 პროცენტამდე მაჩვენებელი მომდინარეობდა Google-ისა და საკონსულტაციო ჯგუფის, BCG-ის მიერ გამოქვეყნებული ნაშრომიდან, რომელიც, თავის მხრივ, ეყრდნობოდა BCG-ის 2021 წლის ანალიზს. ამ ანალიზში, ხელოვნური ინტელექტისგან ემისიების მასიური შემცირების შეფასების საფუძვლად უბრალოდ მოყვანილი იყო კომპანიის „კლიენტებთან გამოცდილება“ – წყარო, რომელსაც ჯოშიმ „არამყარი“ უწოდა. აღნიშნული ანალიზი გამოქვეყნდა ChatGPT-ის დანერგვამდე ერთი წლით ადრე, რამაც დაიწყო რბოლა ენერგოინტენსიური ინფრასტრუქტურის ასაშენებლად, რომელიც, ტექნოლოგიური კომპანიების მტკიცებით, საჭიროა AI რევოლუციის გასაძლიერებლად. ამ 5-დან 10 პროცენტამდე შეფასების მხარდაჭერიდან რამდენიმე თვეში, 2023 წლის მდგრადობის ანგარიშში, Google-მა ჩუმად აღიარა, რომ ხელოვნური ინტელექტის განვითარება მნიშვნელოვნად ზრდიდა კომპანიის ემისიებს. მიუხედავად ამისა, კომპანიამ გააგრძელა BCG-ის მიერ მოწოდებული ციფრების გავრცელება, ბოლოს გასულ წელს ევროპელ პოლიტიკოსებისთვის გაგზავნილ მემორანდუმში. „მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი ტექნოლოგიური კომპანია იყენებს ამ მონაცემებს, რათა შეიმუშაოს „პოლიტიკის რეკომენდაციები მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი რეგიონისთვის – ვფიქრობ, ეს საოცარია“, – ამბობს ჯოში. „ეს იყო ის შემთხვევა, რამაც მაშინვე ძალიან დამაინტერესა ამ განცხადების სტრუქტურა და მისი დამადასტურებელი მტკიცებულებები.“ „ჩვენ მხარს ვუჭერთ ჩვენს მეთოდოლოგიას, რომელიც დაფუძნებულია საუკეთესო არსებულ მეცნიერულ მონაცემებზე“, – განუცხადა WIRED-ს Google-ის სპიკერმა მარა ჰარისმა ელექტრონული ფოსტით, 5-დან 10 პროცენტამდე სტატისტიკის შესახებ დასმულ რამდენიმე შეკითხვაზე პასუხად. „ჩვენ გამჭვირვალე ვართ იმ პრინციპებისა და მეთოდოლოგიის გაზიარებაში, რომელიც მას წარმართავს.“ ჰარისმა გააზიარა ბმული კომპანიის მეთოდოლოგიაზე, რომელიც ეხება Google-ის პროდუქტებიდან და პარტნიორობიდან ემისიების შემცირების გამოთვლას, მაგრამ არ განუმარტავს, თუ როგორ გამოიყენა კომპანიამ ეს სტანდარტები BCG-ის მონაცემებზე. (BCG-მ არ უპასუხა WIRED-ის შეკითხვებს.) ტექნოლოგიური კომპანიები ჩართულნი არიან ხელოვნური ინტელექტის რაც შეიძლება სწრაფად განვითარების ბრძოლაში – ბრძოლაში, რომელსაც კლიმატის ცვლილებისთვის პოტენციურად მასიური შედეგები მოჰყვება. აშშ-ში, მსოფლიოს უმსხვილეს მონაცემთა ცენტრების ბაზარზე, ამ განვითარებიდან მომდინარე ენერგეტიკულმა ზეწოლამ გამოიწვია ქვანახშირის ელექტროსადგურების ექსპლუატაციაში დარჩენა და ასობით გიგავატი ახალი გაზის ენერგიის ქსელში ჩართვის გეგმები, აქედან თითქმის 100 გიგავატი ენერგია განკუთვნილია მხოლოდ მონაცემთა ცენტრებისთვის. ტექნოლოგიური კომპანიების აღმასრულებლებმა არაერთხელ განაცხადეს, რომ ენერგიისა და მონაცემთა ცენტრების ეს განვითარება გამართლებული იქნება, ხელოვნური ინტელექტის მიერ პლანეტისთვის შეთავაზებული შესაძლებლობების გათვალისწინებით. გასულ წელს ნიუ-იორკის ყოველწლიურ კლიმატის კვირეულის ღონისძიებაზე, „ბეზოსის დედამიწის ფონდმა“ (ჯეფ ბეზოსის მდგრადობაზე ორიენტირებულმა არაკომერციულმა ორგანიზაციამ) უმასპინძლა დისკუსიების სერიას იმის შესახებ, თუ როგორ „იქნება AI გარემოსთვის დადებითი ძალა“. 2024 წლის ბოლოს Google-ის ყოფილმა აღმასრულებელმა დირექტორმა ერიკ შმიდტმა განაცხადა, რომ რადგან მსოფლიო ვერ მიაღწევს თავის კლიმატურ მიზნებს, უფრო მნიშვნელოვანია ფოკუსირება იმაზე, თუ რისი გაკეთება შეუძლია ხელოვნურ ინტელექტს. („მირჩევნია, ფსონი დავდო AI-ზე პრობლემის გადასაჭრელად, ვიდრე შევზღუდო იგი და პრობლემა მქონდეს“, – თქვა მან.) OpenAI-ის აღმასრულებელმა დირექტორმა სემ ალტმანმა პირობა დადო, რომ ხელოვნური ინტელექტი კლიმატს „გამოასწორებს“. მაგრამ, როგორც ირკვევა, ამ განცხადებების უმეტესობას ძალიან მცირე – თუ საერთოდ აქვს – რეალური მტკიცებულება აქვს უკან. ჯოში არის ახალი ანგარიშის ავტორი, რომელიც ორშაბათს გამოქვეყნდა რამდენიმე გარემოსდაცვითი ორგანიზაციის მხარდაჭერით და რომელიც ცდილობს რაოდენობრივად შეაფასოს ხელოვნური ინტელექტის მიერ პლანეტის გადარჩენის შესახებ გაკეთებული ყველაზე გახმაურებული განცხადებები. ანგარიში განიხილავს 150-ზე მეტ განცხადებას, რომელიც გაკეთებულია ტექნოლოგიური კომპანიების, ენერგეტიკული ასოციაციების და სხვების მიერ იმის შესახებ, თუ როგორ „იქნება ხელოვნური ინტელექტი წმინდა კლიმატური სარგებელი“. ჯოშის ანალიზით დადგინდა, რომ ამ განცხადებების მხოლოდ მეოთხედი იყო გამყარებული აკადემიური კვლევებით, ხოლო მესამედზე მეტი საჯაროდ არანაირ მტკიცებულებას არ ასახელებდა. „ადამიანები აკეთებენ განცხადებებს ხელოვნური ინტელექტის საზოგადოებრივ გავლენასა და ენერგეტიკულ სისტემაზე მის ეფექტებზე – ამ განცხადებებს ხშირად აკლია სიზუსტე“, – ამბობს ჯონ კუმი, ენერგეტიკისა და ტექნოლოგიების მკვლევარი, რომელიც ჯოშის ანგარიშში არ იყო ჩართული. „მნიშვნელოვანია, რომ საკუთარი ინტერესებიდან გამომდინარე განცხადებები არ მივიღოთ ნომინალური ღირებულებით. ზოგიერთი მათგანი შეიძლება მართალი იყოს, მაგრამ ძალიან ფრთხილად უნდა იყოთ. ვფიქრობ, ბევრი ადამიანი აკეთებს ამ განცხადებებს დიდი მხარდაჭერის გარეშე.“ კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი თემა, რომელსაც ანგარიში იკვლევს, არის ის, თუ ხელოვნური ინტელექტის რა სახეობას გულისხმობენ ზუსტად ტექნოლოგიური კომპანიები, როდესაც საუბრობენ პლანეტის გადარჩენაზე AI-ის მეშვეობით. ხელოვნური ინტელექტის მრავალი ტიპი ნაკლებად ენერგოინტენსიურია, ვიდრე გენერაციული, მომხმარებელზე ორიენტირებული მოდელები, რომლებმაც ბოლო წლებში სათაურები დაიკავეს და რომელთა წვრთნასა და ექსპლუატაციას მასიური გამოთვლითი რესურსები – და ენერგია – სჭირდება. მანქანური სწავლება...