მიკროდოზირების სარგებელი დეპრესიის მკურნალობაში გადაჭარბებულია? ახალი კვლევა ვარაუდობს, რომ პლაცებო ფსიქოდელიკებს აჯობებს

დაახლოებით ათი წლის წინ, ბევრმა მედია საშუალებამ – მათ შორის WIRED-მა – ყურადღება გაამახვილა უცნაურ ტენდენციაზე, რომელიც ფსიქიკურ ჯანმრთელობას, წამლის მეცნიერებასა და სილიკონის ველის ბიოჰაკინგს აერთიანებდა: მიკროდოზირებაზე, ანუ ფსიქოდელიური პრეპარატის მცირე რაოდენობით მიღების პრაქტიკაზე, სრული ჰალუცინაციური გამოცდილების ნაცვლად უფრო რბილი, სტაბილური ეფექტების მოსაძებნად. ფსილოციბინის სოკოების ან LSD-ის გამოყენებით, ტიპური მიკროდოზერი კედლების დნობასა და ღია თვალებით კალეიდოსკოპურ ვიზუალურ ეფექტებს კი არ ეძებდა, არამედ განწყობისა და ენერგიის გაუმჯობესებას, როგორც ნაზი საგაზაფხულო ნიავი გონებაში. ანეკდოტური ცნობები მიკროდოზირებას ფსიქოდელიურ შვეიცარიულ დანას ადარებდნენ, რომელიც ყველაფერს გვთავაზობდა: გაზრდილი კონცენტრაციიდან ლიბიდოს მომატებამდე და (ალბათ ყველაზე პერსპექტიულად) დეპრესიის დონის შემცირებამდე. ბევრისთვის ეს სასწაული იყო. სხვები ფრთხილობდნენ. შეეძლო კი მჟავის დოზის 5 პროცენტს მართლაც ასეთი ეფექტი მოეხდინა? ავსტრალიური ბიოფარმაცევტული კომპანიის ახალი, ფართომასშტაბიანი კვლევა ვარაუდობს, რომ მიკროდოზირების სარგებელი შესაძლოა, მართლაც მკვეთრად გაზვიადებული იყოს – ყოველ შემთხვევაში, კლინიკური დეპრესიის სიმპტომებთან დაკავშირებით. მელბურნში დაფუძნებული MindBio Therapeutics-ის მიერ ჩატარებულმა Phase 2B ფაზის კვლევამ, რომელშიც 89 ზრდასრული პაციენტი მონაწილეობდა და მძიმე დეპრესიული აშლილობის სამკურნალოდ LSD-ის მიკროდოზირების ეფექტებს იკვლევდა, დაადგინა, რომ ფსიქოდელიკი პლაცებომ რეალურად აჯობა. რვავე კვირის განმავლობაში, სიმპტომები შეფასდა მონტგომერი-ასბერგის დეპრესიის სარეიტინგო სკალის (MADRS) გამოყენებით, რომელიც დეპრესიის კლინიკური შეფასების ფართოდ აღიარებული ინსტრუმენტია. კვლევა ჯერ არ გამოქვეყნებულა. თუმცა, MindBio-ს აღმასრულებელმა დირექტორმა, ჯასტინ ჰანკამ, ცოტა ხნის წინ LinkedIn-ზე გამოაქვეყნა ძირითადი შედეგები, რათა ეჩვენებინა, რომ მისი კომპანია „მიკროდოზირების კვლევებში წინა პლანზე იყო“. მან მას „ყველაზე მკაცრი პლაცებო-კონტროლირებადი კვლევა“ უწოდა, რომელიც ოდესმე ჩატარებულა მიკროდოზირებაში. კვლევამ აჩვენა, რომ პაციენტები, რომლებსაც LSD-ის მცირე რაოდენობა (4-დან 20 მიკროგრამამდე, რაც ბევრად დაბალია გონების შემცვლელი ჰალუცინოგენური დოზის ზღვარზე) მიეღოთ, კეთილდღეობის განცდის აშკარა გაუმჯობესებას ავლენდნენ, მაგრამ MADRS-ის ქულები უარესი ჰქონდათ, ვიდრე პაციენტებს, რომლებსაც კოფეინის აბის სახით პლაცებო მიეცათ. (რადგან ფსიქოდელიურ კვლევებში პაციენტები, როგორც წესი, მოელიან რაიმე სახის გონების შემცვლელ ეფექტს, კვლევები ხშირად ტარდება ე.წ. „აქტიური პლაცებოების“ გამოყენებით, როგორიცაა კოფეინი ან მეთილფენიდატი, რომლებსაც საკუთარი აშკარა ფსიქოაქტიური თვისებები აქვთ.) ეს არსებითად ნიშნავს, რომ საშუალო სიძლიერის ფინჯანი ყავა შესაძლოა, უფრო სასარგებლო აღმოჩნდეს მძიმე დეპრესიული აშლილობის სამკურნალოდ, ვიდრე მჟავის მცირე დოზა. ეს კარგი ამბავია კოფეინის მოყვარულთათვის, მაგრამ ნაკლებად სასიამოვნო მკვლევრებისთვის (და ბიოფარმაცევტული სტარტაპებისთვის), რომლებიც ფსიქოდელიური მიკროდოზირების ეფექტურობის იმედზე იყვნენ. „ეს ალბათ უკანასკნელი ლურსმანია კუბოში მიკროდოზირების გამოყენებისთვის კლინიკური დეპრესიის სამკურნალოდ“, – ამბობს ჰანკა. „ის ალბათ აუმჯობესებს დეპრესიული ადამიანების განწყობას – უბრალოდ არ არის საკმარისი კლინიკურად მნიშვნელოვანი ან სტატისტიკურად დასაბუთებული ეფექტის მისაღებად.“ რამდენადაც იმედგამაცრუებელი არ უნდა იყოს, ეს შედეგები შეესაბამება ზოგიერთი უფრო სკეპტიკურად განწყობილი მკვლევრის ეჭვებს, რომლებსაც დიდი ხანია სჯეროდათ, რომ მიკროდოზირების სარგებელი ნაკლებად არის გამოწვეული პაწაწინა ფსიქოდელიური კატალიზატორით და უფრო მეტად – ე.წ. „პლაცებოს ეფექტით“. 2020 წელს ჯეი ა. ოლსონმა, რომელიც მაშინ კანადის მონრეალის მაკგილის უნივერსიტეტის ფსიქიატრიის დეპარტამენტის დოქტორანტი იყო, ექსპერიმენტი ჩაატარა. მან 33 მონაწილეს პლაცებო მისცა, უთხრა, რომ ეს სინამდვილეში ფსილოციბინის მსგავსი წამლის დოზა იყო. მათ დაარწმუნეს, რომ პლაცებო ჯგუფი არ არსებობდა. სხვა მკვლევრები, რომლებიც ექსპერიმენტში იყვნენ ჩართულნი, განასახიერებდნენ წამლის ეფექტებს, ოთახში, რომელიც განათებითა და სხვა ვიზუალური სტიმულატორებით იყო მოწყობილი, რათა „ოპტიმიზებული მოლოდინი“ შეექმნათ ფსიქოდელიური გამოცდილებისთვის. შედეგად მიღებულმა ნაშრომმა, სახელწოდებით „არაფრისგან გამოწვეული „ქეიფი“ (Tripping on Nothing), დაადგინა, რომ მონაწილეთა უმრავლესობამ განაცხადა წამლის ეფექტების შეგრძნების შესახებ – მიუხედავად იმისა, რომ რეალური წამალი საერთოდ არ არსებობდა. „ჩვენი მთავარი დასკვნა ის არის, რომ პლაცებოს ეფექტი შეიძლება იყოს იმაზე ძლიერი, ვიდრე მოსალოდნელია ფსიქოდელიურ კვლევებში“, – ეუბნება ოლსონი, ახლა უკვე ტორონტოს უნივერსიტეტის პოსტდოქტორანტი, WIRED-ს. „პლაცებოს ეფექტები უფრო ძლიერი იყო, ვიდრე მიკროდოზირების შედეგად მიიღებდით.“ მიკროდოზირების მომხრეებისათვის ამაზე მეტად მნიშვნელოვანია, რომ ოლსონი ამტკიცებს, რომ კვლევის ძირითადი შედეგები უფრო მეტად პლაცებოს ეფექტის რეალურ როლსა და ძალას ეხებოდა. „საზოგადოებას ბევრი მცდარი წარმოდგენა აქვს პლაცებოს ეფექტზე“, – ამბობს ის. „არსებობს ვარაუდი, რომ პლაცებოს ეფექტები უკიდურესად სუსტია, ან რომ ისინი არ არის რეალური.“ ოლსონი განაგრძობს იმის თქმას, რომ ფსიქოდელიურ კვლევებში პლაცებოს ეფექტები შეიძლება კიდევ უფრო გაძლიერდეს თავად წამლების ირგვლივ აჟიოტაჟით. პაციენტები შეიძლება შევიდნენ კვლევაში გარკვეული გამოცდილების მოლოდინით, და მათი გონება, თავის მხრივ, ახერხებს ამ გამოცდილების ვერსიის შექმნას. ოლსონის კვლევაში, საქმე არ იყო იმაში, რომ მიკროდოზირების ეფექტები არ იყო რეალური, არამედ იმაში, რომ ეს ეფექტები შესაძლოა გარემოთი ან პაციენტის მოლოდინით იყოს გამოწვეული. როგორც ის ამბობს: „შეიძლება ერთდროულად სიმართლე იყოს, რომ მიკროდოზირებას შეუძლია დადებითი გავლენა მოახდინოს ადამიანებზე, და რომ ეს ეფექტები შესაძლოა თითქმის მთლიანად მოლოდინით იყოს განპირობებული.“