სამშაბათს ღამით ილონ მასკმა (Elon Musk) xAI-ის თანამშრომლები შეკრიბა საერთო შეხვედრაზე, რათა განეხილა მისი ხელოვნური ინტელექტის (AI) კომპანიის მომავალი, განსაკუთრებით კი მისი კავშირი მთვარესთან. The New York Times-ის ცნობით, მასკმა თანამშრომლებს განუცხადა, რომ xAI-ს სჭირდება მთვარის საწარმოო ობიექტი – ქარხანა მთვარეზე, რომელიც შექმნის AI თანამგზავრებს (AI satellites) და მათ გიგანტური კატაპულტის საშუალებით გაუშვებს კოსმოსში.

„თქვენ მთვარეზე უნდა წახვიდეთ“, – თქვა მან. მისი განმარტებით, ეს ნაბიჯი xAI-ს დაეხმარება, მოიპოვოს უფრო მეტი გამოთვლითი სიმძლავრე (computing power), ვიდრე ნებისმიერ კონკურენტს. „ძნელი წარმოსადგენია, რას იფიქრებდა ასეთი მასშტაბის ინტელექტი, მაგრამ საოცრად ამაღელვებელი იქნება მისი ხილვა“, – დასძინა მან.

უპრეცედენტო ამბიცია და კომპანიის ცვლილებები

მასკს არ განუმარტავს, თუ როგორ აშენდება ეს ყველაფერი, ან როგორ აპირებს ახლად გაერთიანებული xAI-SpaceX ერთეულის რეორგანიზაციას, რომელიც ამავდროულად ისტორიული IPO-სკენ (Initial Public Offering) მიემართება. მან სიამაყით აღნიშნა, რომ კომპანია ცვლილებების პროცესშია. „თუ რომელიმე ტექნოლოგიურ სფეროში ვინმეზე სწრაფად მოძრაობთ, ლიდერი იქნებით“, – განუცხადა მან თანამშრომლებს The Times-ის ცნობით, „და xAI ნებისმიერ სხვა კომპანიაზე სწრაფად მოძრაობს – არავინ არის ახლოს“.

მან დასძინა, რომ „როდესაც ეს ხდება, ზოგიერთი ადამიანი უფრო შეეფერება კომპანიის ადრეულ ეტაპებს და ნაკლებად შეეფერება გვიანდელ ეტაპებს“. უცნობია, რა გახდა ამ შეხვედრის მიზეზი, მაგრამ მისი დრო, მიზეზის მიუხედავად, სულ მცირე, საინტერესოა. ორშაბათს ღამით xAI-ის თანადამფუძნებელმა ტონი ვუმ (Tony Wu) განაცხადა, რომ ტოვებდა კომპანიას. ერთ დღეზე ნაკლებ დროში კი xAI-ის კიდევ ერთმა თანადამფუძნებელმა, ჯიმი ბამ (Jimmy Ba), რომელიც უშუალოდ მასკს ექვემდებარებოდა, განაცხადა, რომ ისიც მიდიოდა.

ამით xAI-ის 12 დამფუძნებელი წევრიდან ექვსი უკვე დატოვა ახალგაზრდა კომპანია. განშორებები მშვიდობიანად იქნა აღწერილი, და SpaceX-ის IPO-ს, რომელიც, სავარაუდოდ, ამ ზაფხულს 1.5 ტრილიონი დოლარის შეფასებას დაუმიზნებს, ყველა მონაწილეს ფინანსურად ძალიან კარგად მოუვა.

მარსიდან მთვარეზე: მიმართულების შეცვლა

თავად მთვარე უფრო ახალი გატაცებაა. SpaceX-ის 24-წლიანი არსებობის უმეტესი ნაწილის განმავლობაში, მარსი იყო საბოლოო მიზანი. გასულ კვირას, Super Bowl-ის წინ, მასკმა მრავალი გააკვირვა, როდესაც გამოაქვეყნა, რომ SpaceX-მა „ფოკუსი გადაიტანა მთვარეზე თვითმზარდი ქალაქის აშენებაზე“, იმ მოტივით, რომ მარსის კოლონიას „20+ წელი დასჭირდებოდა“. მთვარეზე, მისი თქმით, ეს შეიძლება ნახევარ დროში განხორციელდეს. ეს საკმაოდ დიდი ცვლილებაა მიმართულებაში კომპანიისთვის, რომელსაც არასოდეს გაუგზავნია მისია მთვარეზე.

რაციონალურად თუ არა, ინვესტორები, როგორც ჩანს, გაცილებით მეტად აღფრთოვანებულნი არიან ორბიტალურ მონაცემთა ცენტრებით (data centers in orbit), ვიდრე სხვა პლანეტებზე კოლონიებით. მაგრამ xAI-ის ერთ-ერთი სარისკო ინვესტორისთვის, რომელმაც გასულ წელს ამ რედაქტორთან ისაუბრა, მთვარის ამბიციებს არაფერი აქვს საერთო უოლ სტრიტთან (Wall Street) და არ არის xAI-ის ძირითადი მისიისგან გადახვევა; ისინი განუყოფელია მისგან.

ერთიანი მიზნისკენ: მსოფლიო მოდელი

თეორია, რომელიც მაშინ VC-მ (Venture Capitalist) გადმოსცა, არის ის, რომ მასკი თავიდანვე ერთი მიზნისკენ მიდიოდა: მსოფლიოში ყველაზე მძლავრი მსოფლიო მოდელის (World Model) შექმნა – ხელოვნური ინტელექტი, რომელიც დატრენინგებულია არა მხოლოდ ტექსტსა და გამოსახულებებზე, არამედ საკუთრივ რეალური სამყაროს მონაცემებზე (proprietary real-world data), რომლის გამეორებაც არცერთ კონკურენტს არ შეუძლია.

  • Tesla უზრუნველყოფს ენერგეტიკულ სისტემებს და საგზაო ტოპოლოგიას.
  • Neuralink გვთავაზობს ფანჯარას ტვინში.
  • SpaceX უზრუნველყოფს ფიზიკასა და ორბიტალურ მექანიკას.
  • The Boring Company ამატებს მიწისქვეშა მონაცემებს.

დაამატეთ მთვარის ქარხანა ამ ნაზავს და დაიწყებთ რაღაც საკმაოდ მძლავრის მოხაზულობის დანახვას.

სამართლებრივი ასპექტები და მომავლის გამოწვევები

მიღწევადია თუ არა ეს ხედვა, ძალიან დიდი კითხვაა. კიდევ ერთი არის, რამდენად ლეგალურია ეს. 1967 წლის კოსმოსური სივრცის ხელშეკრულების (Outer Space Treaty) მიხედვით, არცერთ ერს – და შესაბამისად, არცერთ კომპანიას – არ შეუძლია პრეტენზია განაცხადოს სუვერენიტეტზე მთვარეზე. მაგრამ 2015 წლის აშშ-ის კანონმა მნიშვნელოვანი ხარვეზი (loophole) გახსნა – მიუხედავად იმისა, რომ მთვარეს ვერ ფლობთ, შეგიძლიათ ფლობდეთ ყველაფერს, რასაც მისგან მოიპოვებთ.

როგორც მერი-ჯეინ რუბენშტეინმა (Mary-Jane Rubenstein), უესლიანის უნივერსიტეტის (Wesleyan University) მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების კვლევების პროფესორმა, გასულ თვეს TechCrunch-ს განუმარტა, ეს განსხვავება გარკვეულწილად ილუზორულია. „ეს უფრო ჰგავს იმის თქმას, რომ სახლის მფლობელი ვერ იქნები, მაგრამ შეგიძლია გქონდეს იატაკის დაფები და სხივები“, – თქვა მან. „რადგან ის, რაც მთვარეზეა, მთვარეა“.

ეს სამართლებრივი ჩარჩო არის ის საყრდენი, რომელზეც, როგორც ჩანს, მასკის მთვარის ამბიციები დგას, მაშინაც კი, როცა ყველამ არ დათანხმდა ამ წესებით თამაშს (ჩინეთმა და რუსეთმა, რა თქმა უნდა, არა).

იმავდროულად, ამ დროისთვის მაინც, გუნდი, რომელიც მას დაეხმარება ამ მასშტაბური გეგმის განსახორციელებლად, ჯერ კიდევ ფორმირების პროცესშია და მისი სრულად რეალიზება უამრავ ტექნოლოგიურ, ლოგისტიკურ და პოლიტიკურ გამოწვევასთან იქნება დაკავშირებული. ილონ მასკის ეს უახლესი ინიციატივა კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს მის ხედვას, სადაც ადამიანის ინოვაცია საზღვრებს არ ცნობს და ხელოვნური ინტელექტის მომავალი, შესაძლოა, დედამიწის მიღმა იყოს.