მიკროდოზირება დეპრესიის სამკურნალოდ: კვლევები სარგებლის გაზვიადებაზე და პლაცებოს ეფექტის ძალაზე მიუთითებს

დაახლოებით ათი წლის წინ, მრავალი მედიასაშუალება – მათ შორის WIRED – ყურადღებას ამახვილებდა უცნაურ ტენდენციაზე, რომელიც ფსიქიკურ ჯანმრთელობას, ნარკოლოგიურ მეცნიერებასა და სილიკონის ველის ბიოჰაკინგს კვეთდა: მიკროდოზირება, ანუ ფსიქოდელიური პრეპარატის მცირე რაოდენობით მიღების პრაქტიკა, არა სრულფასოვანი ჰალუცინაციური გამოცდილების, არამედ უფრო ნაზი, სტაბილური ეფექტების მისაღწევად. როგორც წესი, ფსილოციბინის სოკოს ან LSD-ის გამოყენებით, ტიპური მიკროდოზერი ეძებდა არა კედლების დნობას ან ღია თვალით კალეიდოსკოპურ ვიზუალებს, არამედ განწყობისა და ენერგიის გაუმჯობესებას, გონებაში მოფენილი ნაზი საგაზაფხულო ნიავის მსგავსად. ანეკდოტური ცნობები მიკროდოზირებას აღწერდა, როგორც ფსიქოდელიურ შვეიცულ დანას, რომელიც უზრუნველყოფდა ყველაფერს – გაზრდილი ფოკუსიდან დაწყებული, გაძლიერებულ ლიბიდომდე და (ალბათ ყველაზე პერსპექტიულად) დეპრესიის შემცირებულ დონემდე. ბევრისთვის ეს სასწაული იყო. სხვები ფრთხილობდნენ. შეეძლო კი მჟავის დოზის 5 პროცენტს მართლა ამ ყველაფრის გაკეთება? ავსტრალიური ბიოფარმაცევტული კომპანიის ახალი, ფართომასშტაბიანი კვლევა ვარაუდობს, რომ მიკროდოზირების სარგებელი, შესაძლოა, მკვეთრად გაზვიადებული იყოს – ყოველ შემთხვევაში, კლინიკური დეპრესიის სიმპტომებთან ბრძოლის კუთხით. მელბურნში დაფუძნებული MindBio Therapeutics-ის მიერ ჩატარებულმა მე-2B ფაზის კვლევამ, რომელშიც 89 ზრდასრული პაციენტი მონაწილეობდა და იკვლევდა LSD-ის მიკროდოზირების ეფექტებს მძიმე დეპრესიული აშლილობის მკურნალობაში, აჩვენა, რომ ფსიქოდელიურ პრეპარატს პლაცებო სჯობდა. რვანედელიანი პერიოდის განმავლობაში, სიმპტომები იზომებოდა მონტგომერი-ასბერგის დეპრესიის რეიტინგის სკალის (MADRS) გამოყენებით, რომელიც დეპრესიის კლინიკური შეფასების ფართოდ აღიარებული ინსტრუმენტია. კვლევა ჯერ არ გამოქვეყნებულა. თუმცა, MindBio-ს აღმასრულებელმა დირექტორმა, ჯასტინ ჰანკამ, ცოტა ხნის წინ LinkedIn-ზე გამოაქვეყნა ძირითადი შედეგები, რათა ეჩვენებინა, რომ მისი კომპანია „მიკროდოზირების კვლევაში წინა პლანზეა“. მან მას უწოდა „ყველაზე მკაცრი პლაცებო კონტროლირებადი კვლევა, რაც კი ოდესმე ჩატარებულა მიკროდოზირებაში“. კვლევამ აჩვენა, რომ პაციენტებს, რომლებსაც LSD-ის მცირე დოზა (4-დან 20 მკგ-მდე, რაც მნიშვნელოვნად ნაკლებია ჰალუცინოგენური დოზის ზღურბლზე) მიეცათ, კეთილდღეობის განცდის შესამჩნევი გაუმჯობესება აღენიშნებოდათ, მაგრამ MADRS-ის ქულები უარესი ჰქონდათ, ვიდრე პაციენტებს, რომლებსაც პლაცებო კოფეინის აბის სახით მიეცათ. (ვინაიდან ფსიქოდელიური კვლევების მონაწილეები, როგორც წესი, მოელიან რაიმე სახის გონების შემცვლელ ეფექტს, კვლევები ხშირად ტარდება „აქტიური პლაცებოს“ გამოყენებით, როგორიცაა კოფეინი ან მეთილფენიდატი, რომლებსაც აქვთ საკუთარი შესამჩნევი ფსიქოაქტიური თვისებები.) ეს, არსებითად, ნიშნავს, რომ საშუალო სიძლიერის ყავის ჭიქა, შესაძლოა, უფრო სასარგებლო აღმოჩნდეს მძიმე დეპრესიული აშლილობის მკურნალობაში, ვიდრე მჟავის მცირე დოზა. შესაძლოა, ეს კარგი ამბავია კოფეინის ხშირი მომხმარებლებისთვის, მაგრამ ნაკლებად – მკვლევრებისთვის (და ბიოფარმაცევტული სტარტაპებისთვის), რომლებიც ფსიქოდელიური მიკროდოზირების ეფექტურობაზე ითვლიდნენ. „ეს ალბათ საბოლოო დარტყმაა მიკროდოზირების კლინიკური დეპრესიის სამკურნალოდ გამოყენების მცდელობისთვის“, – ამბობს ჰანკა. „ის, ალბათ, აუმჯობესებს დეპრესიაში მყოფი ადამიანების შეგრძნებებს – უბრალოდ არა იმდენად, რომ კლინიკურად მნიშვნელოვანი ან სტატისტიკურად დასაბუთებული იყოს.“ მიუხედავად იმედგაცრუებისა, ეს შედეგები ემთხვევა ზოგიერთი უფრო სკეპტიკურად განწყობილი მკვლევრის ეჭვებს, რომლებსაც დიდი ხანია სჯეროდათ, რომ მიკროდოზირების სარგებელი ნაკლებად არის პაწაწინა ფსიქოდელიური კატალიზატორის შედეგი და უფრო მეტად მიეკუთვნება ე.წ. „პლაცებოს ეფექტს“. 2020 წელს, ჯეი ა. ოლსონმა, მაშინდელმა დოქტორანტმა მაკგილის უნივერსიტეტის ფსიქიატრიის დეპარტამენტში მონრეალში, კანადაში, ექსპერიმენტი ჩაატარა. მან 33 მონაწილეს მისცა პლაცებო, უთხრა რა, რომ ეს ფსილოციბინის მსგავსი პრეპარატის დოზა იყო. მათ აფიქრებინეს, რომ პლაცებოს ჯგუფი არ არსებობდა. სხვა მკვლევრებმა, რომლებიც ჩართული იყვნენ ექსპერიმენტში, პრეპარატის ეფექტები მოახდინეს ოთახში, რომელიც განათებული იყო ფსიქოდელიური განათებითა და სხვა ვიზუალური სტიმულატორებით, რათა შეექმნათ ფსიქოდელიური გამოცდილების „ოპტიმიზებული მოლოდინი“. მიღებულმა ნაშრომმა, სახელწოდებით „არაფერზე „გაფრენა“ (“Tripping on Nothing”), აჩვენა, რომ მონაწილეთა უმრავლესობამ განაცხადა, რომ პრეპარატის ეფექტებს გრძნობდნენ – მიუხედავად იმისა, რომ რეალური პრეპარატი საერთოდ არ არსებობდა. „ჩვენი მთავარი დასკვნა ის არის, რომ პლაცებოს ეფექტი შეიძლება უფრო ძლიერი იყოს, ვიდრე მოსალოდნელია ფსიქოდელიურ კვლევებში“, – ეუბნება ოლსონი, ახლა უკვე ტორონტოს უნივერსიტეტის პოსტდოქტორანტი, WIRED-ს. „პლაცებოს ეფექტები უფრო ძლიერი იყო, ვიდრე მიკროდოზირებისგან მიიღებდით.“ მიკროდოზირების მომხრეებისთვის ეს არ არის მხოლოდ საპირისპირო მტკიცებულება; ოლსონი ამტკიცებს, რომ კვლევის ძირითადი შედეგები უფრო მეტად უკავშირდება პლაცებოს ეფექტის რეალურ როლსა და ძალას. „საზოგადოებას ბევრი მცდარი წარმოდგენა აქვს პლაცებოს ეფექტზე“, – ამბობს ის. „არსებობს ვარაუდი, რომ პლაცებოს ეფექტები უკიდურესად სუსტია, ან რომ ისინი არარეალურია.“ ოლსონი აგრძელებს იმის თქმას, რომ ფსიქოდელიურ კვლევებში პლაცებოს ეფექტები შეიძლება კიდევ უფრო გაძლიერდეს თავად პრეპარატების ირგვლივ აჟიოტაჟით. პაციენტები შეიძლება შევიდნენ კვლევაში გარკვეული გამოცდილების მოლოდინით, და მათ გონებას, თავის მხრივ, შეუძლია ამ გამოცდილების ვერსიის გამოწვევა. ოლსონის კვლევაში, საქმე არ იყო იმაში, რომ მიკროდოზირების ეფექტები არარეალურია, არამედ იმაში, რომ ეს ეფექტები, შესაძლოა, გამოწვეული იყოს გარემოთი ან პაციენტის მოლოდინით. როგორც ის ამბობს: „ერთდროულად შეიძლება სიმართლე იყოს, რომ მიკროდოზირებას შეიძლება ჰქონდეს დადებითი ეფექტები ადამიანებზე, და რომ ეს ეფექტები, შესაძლოა, თითქმის მთლიანად პლაცებოს ეფექტითაა განპირობებული.“