როგორ ამძაფრებს გლობალური დათბობა ძილის აპნოეს რისკს?

სამხრეთ ავსტრალიაში მცხოვრებლები, ავსტრალიის ექვსი შტატიდან ყველაზე ცხელ და მშრალ რეგიონში, სეზონური სიცხის ტალღების მზარდ ინტენსივობას გრძნობენ, რამაც ადგილობრივ მკვლევარებს სურვილი გაუჩინა, უფრო მეტი გაეგოთ ჩვენი დათბობის სამყაროს გავლენის შესახებ ადამიანის ძილის რეჟიმზე. იანვრის ბოლოს, სამხრეთ ავსტრალიის ქალაქ ადელაიდაში დაფიქსირდა ყველაზე ცხელი ღამე, როდესაც დილის 7 საათამდე თერმომეტრები ჯერ კიდევ 34.1 გრადუს ცელსიუსს (დაახლოებით 93 გრადუს ფარენჰაიტს) აჩვენებდნენ. ასეთი მახრჩობელა ღამის პირობები დიდი ხანია დაკავშირებულია ჰოსპიტალიზაციის გაზრდილ რისკთან, დაწყებული გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებიდან დამთავრებული ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემებამდე. „ჩვენ დავიწყეთ ფიქრი, ხომ არ შეიძლება ამის ნაწილის ახსნა ძილის დაკარგვით ან უხარისხო ძილით,“ – ამბობს ბასტიენ ლეშა, მეცნიერი, რომელიც ფლინდერსის უნივერსიტეტში ძილის ჯანმრთელობის კვლევის პროგრამას ხელმძღვანელობს. ჯგუფის ნაშრომმა უკვე აჩვენა, რომ მთელ მსოფლიოში, ღამის მაღალი ტემპერატურა გავლენას ახდენს როგორც ძილის საათების რაოდენობაზე, ასევე ჩვენი ძილის რეჟიმის რეგულარულობაზე. მაგრამ ყველაზე შემაშფოთებელი ის არის, რომ მათ აღმოაჩინეს, რომ ამან შეიძლება გამოიწვიოს ძილის აპნოე, ქრონიკული მდგომარეობა, რომლის დროსაც ადამიანები წყვეტენ სუნთქვას ათობით ან თუნდაც ასობით ჯერ ღამის განმავლობაში, რაც თავის მხრივ დაკავშირებულია მაღალ წნევასთან, დიაბეტთან, გულის დაავადებებთან, დემენციასთან და საგზაო შემთხვევების გაზრდილ რისკთან. ძილის აპნოე უკვე, სავარაუდოდ, მილიარდობით ადამიანზე მოქმედებს მთელ მსოფლიოში, რომელთაგან ბევრმა არც კი იცის ამ მდგომარეობის შესახებ. მაგრამ თუ გლობალური დათბობა მოსალოდნელი ტემპით გაგრძელდება, ლეშას და სხვების მიერ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ეს რიცხვი შეიძლება არა მხოლოდ გაიზარდოს, არამედ ძილის აპნოეს მოვლენების სიმძიმეც გაუარესდეს. ერთმა განსაკუთრებით თვალისმომჭრელმა კვლევამ, რომელიც ჩატარდა 67,558 ადამიანისთვის ლეიბის ქვეშ დასადგმელი ძილის სენსორების მიცემით ევროპის 17 ქვეყანაში და მათი ძილის მონაცემების ჩაწერით ხუთი ზაფხულის განმავლობაში, აღმოაჩინა, რომ ძილის აპნოეს მოვლენების გავრცელება 13 პროცენტით გაიზარდა სიცხის ტალღის პიკზე. მან ასევე გამოავლინა, რომ ღამის ტემპერატურის ყოველ 1 გრადუს ცელსიუსით მატებაზე, ძილის აპნოეს მოვლენების მაჩვენებელი 1.1 პროცენტით იზრდებოდა, რისკი კი კიდევ უფრო დიდი იყო განსაკუთრებით ნოტიო ღამეების დროს. ვინაიდან საშუალო გლობალური ტემპერატურა 2100 წლისთვის პროგნოზირებულია 2.1-დან 3.4 გრადუს ცელსიუსამდე გაიზარდოს პრეინდუსტრიულ დონესთან შედარებით, ჯგუფის კვლევა ვარაუდობს, რომ საუკუნის ბოლოსთვის ძილის აპნოეს მოვლენების გავრცელება შეიძლება 1.2-დან სამჯერ გაიზარდოს. ლეშამ კომენტარი გააკეთა, რომ გავლენა კიდევ უფრო მკაცრად იგრძნობა დაბალი შემოსავლის მქონე მოსახლეობაში, რომლებსაც კონდიციონერებზე წვდომა არ აქვთ. „ეს შედეგები მნიშვნელოვანი გამაფრთხილებელი ზარია,“ – ამბობს ლეშა. „შემაშფოთებელია ისიც, რომ ძილის დატვირთვის ეს ზრდა არაპროპორციულად გაამწვავებს ჯანმრთელობის არსებულ უთანასწორობას. მათთვის, ვისაც დაბალი სოციალურ-ეკონომიკური სტატუსი აქვს, შესაძლოა, ჩვენ არასწორად შევაფასეთ რეალური ეფექტი. მაგალითად, აშშ-ში ჩატარებულმა ბოლო კვლევამ აჩვენა, რომ სიცხის გავლენა ძილის ხანგრძლივობაზე 10-დან 70 პროცენტამდე მეტი იყო ესპანურენოვან მოსახლეობაში.“ ამ საფრთხეს ყურადღებას მხოლოდ ავსტრალიელი ძილის ექსპერტები არ აქცევენ. ორი წლის წინ, ჩინელმა მეცნიერებმა გამოიყენეს სმარტ საათის მონაცემები, რომელიც შეგროვდა 51,842 ადამიანისგან 313 ქალაქში სამი წლის განმავლობაში და აღმოაჩინეს, რომ ყოველ 10 გრადუს ცელსიუსით დღიური ტემპერატურის მატება იწვევდა ძილის აპნოეს მოვლენების 8.4 პროცენტით ზრდას. ამ კორელაციის რამდენიმე მიზეზი არსებობს. მაღალი ტემპერატურა აფერხებს სხეულის გაგრილების უნარს ღამით, რაც ნიშნავს, რომ ძილი უფრო მსუბუქი და ფრაგმენტული ხდება, და ძილის აპნოეს მოვლენები უფრო ხშირად ხდება მსუბუქი, ვიდრე ღრმა ძილის დროს. კვლევები ასევე აჩვენებს, რომ ცხელ ამინდს შეუძლია გავლენა მოახდინოს ქცევაზე, რაც ადამიანებს უფრო მეტად უბიძგებს ალკოჰოლის დალევისკენ, უარესი დიეტის მოხმარებისკენ და ნაკლები ფიზიკური აქტივობისკენ – ცვლილებები, რომლებიც ცნობილია, რომ ძილის აპნოეს რისკ-ფაქტორებია. ასევე არსებობს სიცხის ფიზიოლოგიური ეფექტი ჩვენს სუნთქვაზე. „სიცხემ შეიძლება ასევე მოახდინოს სუნთქვის კონტროლის დესტაბილიზაცია, გაზარდოს სითხის შეკავება და ხელი შეუწყოს გაუწყლოებას, რაც ყველაფერი ზედა სასუნთქ გზებს უფრო კოლაფსირებადს ხდის და ზრდის ძილის აპნოეს ალბათობას,“ – ამბობს ლუსია პინილა, ფლინდერსის უნივერსიტეტის კიდევ ერთი მკვლევარი, რომელიც ამ თემას იკვლევს. ამავე დროს, ძილის აპნოე უკვე მოსალოდნელია, რომ მზარდი პრობლემა გახდეს ქალაქებში მცხოვრებთათვის, ჰაერის დაბინძურების ქრონიკული გავლენის გამო ღამის სუნთქვაზე, რაც, პროგნოზირებულია, რომ მხოლოდ გაუარესდება. გასულ წელს, ჰონგ-კონგის მკვლევარებმა ჩაატარეს კვლევა, სადაც მათ აღმოაჩინეს, რომ როგორც მოკლევადიანი, ასევე გრძელვადიანი ზემოქმედება PM2.5 ნაწილაკებზე – ჰაერში არსებულ პაწაწინა ნაწილაკებზე, 2.5 მიკრომეტრზე ნაკლები სიგანის, რომლებიც წარმოიქმნება ისეთი წყაროებიდან, როგორიცაა სატრანსპორტო საშუალებების გამონაბოლქვი, ქარხნების ემისიები და ტყის ხანძრები და შეუძლიათ ღრმად შეაღწიონ ფილტვებში და სისხლში – ზრდის ძილის აპნოეს ალბათობას. სხვებმა აჩვენეს, რომ იგივე მართალია აზოტის დიოქსიდისთვისაც, მოწითალო-ყავისფერი აირისთვის, რომელიც ჰაერში გამოიყოფა გამონაბოლქვიდან, ელექტროსადგურებიდან და სხვა სამრეწველო ობიექტებიდან, ხოლო დაბინძურებასთან ზემოქმედება ასევე ამძიმებს სიმპტომებს მათთვის, ვისაც უკვე აქვს ძილის აპნოე.