საერთაშორისო კოსმოსური სადგურის საფრთხეები: რა მოხდება, თუ მას ნამსხვრევები დააზიანებს?

მაგალითად, და ეს ძალიან, ძალიან ცუდი იქნებოდა: ნახვრეტი. კოსმოსურ ვაკუუმში ნამსხვრევების რაოდენობა — გამონაბოლქვი რაკეტის საფეხურები, დაშლილი თანამგზავრები, მიკრომეტეოროიდები — მილიონებს აღწევს. ისინი ყველა დაფრინავს, ხშირად 27 000 კმ/სთ სიჩქარით (დაახლოებით 17,000 მილი/სთ). ეს ნაწილები ასევე მუდმივად ეჯახებიან ერთმანეთს, რაც ექსპონენციურად ზრდის დაბინძურებას. მათი უმეტესობა მიკროსკოპულია და ბევრი მათგანი სკს-ის სიმაღლესთან ახლოსაც კი არ არის. თუმცა, სივრცე სრულიად სუფთა არ არის. ამ კვირაში, WIRED-ი აქვეყნებს თავის ჟურნალისტურ მასალებს ტექნოლოგიური ობიექტების ექსპლუატაციიდან გამოყვანის შესახებ — გაფუჭებული ელექტრომობილებიდან დამთავრებული, ორბიტიდან ჩამოვარდნილ კოსმოსურ სადგურებამდე. სინამდვილეში, ნამსხვრევები მუდმივად ეჯახება სკს-ს, რის შედეგადაც გარე ზედაპირზე შესამჩნევი ჩაღრმავებები და ბზარები ჩნდება. მაგრამ თუ რაიმე სრულად გაარღვევს სადგურის კორპუსს, კაბინის ატმოსფერო კოსმოსურ ვაკუუმში გაიჟონება და განგაშის სიგნალები ჩაირთვება. წნევის საზომები ასტრონავტებს დაუდასტურებს, რომ სადგური თითქმის ნამდვილად დაზიანდა, ხოლო გაჟონვის სიჩქარემ შესაძლოა მიანიშნოს, რამდენი დრო აქვს ეკიპაჟს რეაგირებისთვის. NASA-ს ერთ-ერთი შეფასებით, 0.6 სანტიმეტრის სიგანის ნახვრეტი გაჟონვის შესაჩერებლად 14 საათს ტოვებს. 20 სანტიმეტრიანი ნახვრეტი კი ერთ წუთზე ნაკლებს. არსებობს ასეთი დარტყმის პრევენციის გეგმა — კოსმოსური მეთვალყურეობის ქსელი (Space Surveillance Network), რომელიც წარმოადგენს სენსორების ერთობლიობას, რომელსაც სამხედროები კოსმოსური ნამსხვრევების დასაკვირვებლად იყენებენ. NASA აკვირდება იმას, რაც არაოფიციალურად ცნობილია, როგორც „პიცის ყუთი“ — ერთგვარი აკრძალული ზონა სკს-ის გარშემო. როდესაც ნამსხვრევების ნაწილები ამ ზონაში შეღწევის რისკის ქვეშ არიან (თუ შეჯახების შანსი 100 000-ში ერთია მაინც), მისიის კონტროლერები გასცემენ ბრძანებას თავის არიდების მანევრებისთვის, ძრავების გაშვებით, რომლებიც სკს-ს მოძრაობაში მოიყვანს და ნარჩენებს აარიდებს. ეს ტექნიკა ათობითჯერ იქნა გამოყენებული სკს-ის პირველი მოდულის გაშვებიდან 1998 წელს. მაგრამ სისტემა მხოლოდ 45 000-მდე დიდ ნაწილს აკონტროლებს და ყველა სენსორს აქვს „ხმაური“. გარდა ამისა, რისკის ზღურბლმა შეიძლება ვერ დააფიქსიროს საგნები, ზოგჯერ კი სერიოზულადაც. 2025 წელს ჩინელი ასტრონავტები მცირე ხნით თავიანთ სადგურზე გაიჭედნენ მას შემდეგ, რაც ნამსხვრევები მათ დასაბრუნებელ ხომალდს დაეჯახა. სკს-ს, რა თქმა უნდა, აქვს საკუთარი თავდაცვითი მექანიზმები. ზოგიერთ სისტემას ქსოვილის ბუფერები აკრავს, ხოლო „ვიპლის ფარი“ (Whipple Shield) დარტყმის შესუსტებაში ეხმარება. თუმცა, ეს ფარი აგებულია მხოლოდ 1 კუბურ სანტიმეტრამდე ნამსხვრევების შესაჩერებლად, ხოლო ნამსხვრევების ტრეკერი განკუთვნილია მხოლოდ 10 კუბური სანტიმეტრი და მეტი ზომის ნაწილების დასაფიქსირებლად. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, თავდაცვაში ხარვეზები არსებობს. როგორც არ უნდა იყოს, დაზიანებული სკს საკმაოდ ცუდი იღბლის შედეგი იქნებოდა. 2017 წელს NASA-ს და რუსული კოსმოსური კონტრაქტორის მეცნიერებმა ამ ყველაზე უარესი სცენარის ალბათობა 121-დან ერთით შეაფასეს. 2025 წლის ბოლოსთვის, NASA-მ WIRED-ს განუცხადა, რომ ნამსხვრევების მიერ დეპრესურიზაციის მოვლენის გამოწვევის რისკი ნებისმიერ ექვსთვიან პერიოდში სადღაც 36-დან 170-მდე მერყეობდა. თუ დრო ექნებათ, ასტრონავტები და კოსმონავტები შეეცდებიან გაჟონვის შეჩერებას ან სადგურის გაჟონვის მონაკვეთის ლუქის დახურვას. (ასე გაუმკლავდნენ ისინი მცირე გაჟონვას სადგურის PrK მოდულში რამდენიმე წლის განმავლობაში და ეს ძირითადად მუშაობდა). თუმცა, გვახსოვდეს, რომ ეს ყველაზე უარესი სცენარია და ჩვენს ეკიპაჟს მკაცრი ვადები ექნება. NASA-ს თქმით, მას შემდეგ, რაც წნევა დაეცემა დაახლოებით 490 მმ ვერცხლისწყლის სვეტამდე, კრიტიკული სისტემების გაფუჭების რისკი წარმოიქმნება. ასტრონავტებს შესაძლოა განუვითარდეთ ჰიპოქსია, ჟანგბადის ისეთი დამანგრეველი დეფიციტი, რომ მათ შეიძლება ბოდვა დაეწყოთ. ეს გულისამაჩუყებელი გადაწყვეტილება იქნება, მაგრამ თუ სხვა არაფრის გაკეთება არ შეიძლება, ეკიპაჟს მოუწევს თავიანთი ხომალდებისკენ წასვლა და სკს-ის დატოვება. (ამ წერტილამდე მიგვიყვანს სხვა საგანგებო სიტუაციებიც. ერთ-ერთი ხანძარია, რომელიც შეიძლება გამოწვეული იყოს მოკლე ჩართვით. მეორეა ტოქსიკური ამიაკის გაჟონვა. მაგრამ ესენი კიდევ უფრო ნაკლებად სავარაუდოა). ახლა წარმოვიდგინოთ, რომ სადგური დეპრესურიზებულია და ათწლეულების განმავლობაში პირველად ცარიელია, ოპერირებს მთლიანად კომპიუტერებითა და დისტანციური მართვით. პირველ რიგში, NASA-მ და მისმა პარტნიორებმა უნდა მიიღონ ორბიტიდან ჩამოყვანის აუცილებლობა — სკს-ის გადასარჩენად უკან დაბრუნება შეუძლებელია. ეს შეიძლება რთული იყოს: ევროპის კოსმოსური სააგენტოს 23 ქვეყანა, ასევე იაპონია და კანადა, ჩართულნი არიან სკს-ის პარტნიორობაში. შემდეგ არის რუსეთი. რუსებმა პირობა დადეს, რომ სკს-ს მხარს დაუჭერენ მხოლოდ 2028 წლამდე. მაგრამ ისინი დათანხმდნენ NASA-ს დახმარებას საგანგებო სიტუაციის დროს ორბიტიდან ჩამოყვანისას. არ არსებობს ერთიანი გეგმა, თუ როგორ უნდა „მიატოვონ ხომალდი“, რადგან ყველაფერი დამოკიდებული იქნება, აბა, ყველაფერზე. მაგრამ რაღაც უნდა მოხდეს, რადგან კოსმოსური ნაგვის გიგანტური ნაწილი დედამიწისკენ გაემართება — თუმცა ძალიან, ძალიან ნელა და მსოფლიოს წამყვანი კოსმოსური ინჟინრებისა და მეცნიერების ზედამხედველობით. მაგრამ მაინც, შემაშფოთებელი სიტუაციაა. იდეალურ შემთხვევაში, აშშ-ის დეორბიტაციის ხომალდი, ჩვენი „დრაკონი“ (Dragon), მზად იქნება სკს-ის ატმოსფეროში შესაყვანად, წყნარი ოკეანის უსაფრთხო ზონაზე. მაგრამ ყველაზე უარეს შემთხვევაში, დეორბიტაციის ხომალდი მზად არ იქნება. მის გარეშე, 2024 წელს შეთანხმებული პროტოკოლი, რომელიც რუსულ „პროგრესის“ ხომალდზეა დამოკიდებული, შეიძლება ამოქმედდეს. გასათვალისწინებელი იქნება რთული კომპრომისები. სკს-ის დედამიწისკენ დამოუკიდებლად დაშვების ნება გაზს დაზოგავს, რაც სკს-ს დასჭირდება, როდესაც საბოლოოდ დადგება დრო ატმოსფეროში შესასვლელად და ზღვაში „დაკრძალვის“ უზრუნველსაყოფად. მაგრამ ნელი დაშვება საფრთხეს უქმნის დისტანციური მართვისთვის საჭირო მექანიზმებს. კონტროლირებადი ორბიტიდან ჩამოყვანა მოითხოვს...